(महाराष्ट्र शासनाची कंपनी)
शहरी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये सुरु केलेली सहकारी दुकाने (Co-op Shops)

शहरी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये सुरु केलेली सहकारी दुकाने (Co-op Shops)

अ) परिचय: - अटल महापन विकास अभियान अंतर्गत महाराष्ट्र राज्यमध्ये 4 ऑक्टोंबर 2018 रोजी कोऑप शॉप योजना सुरू करण्यात आली. राज्यातील ग्रामिण भागातील शेतमाल, दुग्ध उत्पादने, प्रक्रिया केलेली उत्पादने पुरविण्याऱया विविध प्रकारच्या सहकारी संस्था  उदा. खरेदी विक्री संघ ,वि.का.क संस्था ,शेतकरी /शेतकरी उत्पादक कंपन्या,महिला बचत गट  यांच्याद्वारे राज्यातील शहरी भागातील  सहकारी गृह निर्माण सोसायट्यामधील ग्राहकाना स्वच्छ , ताजा, दजेदार स्त्रोत माहिती असलेला कृषीमाल /उत्पादने पुरविण्यासाठी व्यवस्था  विकसीत करण्यास शासन मान्यता दिली आहे.सदर कोपशॉपद्वारे शहरी क्षेत्र / मेट्रो शहरांमध्ये सहकारी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये उघडलेले आहेत. शेती उत्पादनांसाठी विपणन नेटवर्क विकसित करणे, शेतक-यांच्या उत्पादनासाठी मूल्य देणे, शेतकर्यांच्या उत्पादनाची किंमत देणे, शेतकर्यांच्या उत्पन्नास मदत करणे यासह शेतकर्यांच्या उत्पन्नात वाढ होईल, असे उद्देश समाविष्ट आहेत. शहरी भागात देखील राहणा-या रहिवाशांमध्ये ग्राहकांना गुणवत्तापूर्ण शेती उत्पादनांचा उचित किंमतीत उपलब्ध होणे आवश्यक आहे.

बी) कोऑपची उद्दीष्टे - शेतक-यांच्या कृषी उत्पादनांना चांगले मूल्य मिळविण्यासाठी मदत करणे. शेतकरी आणि ग्राहक / अंतिम वापरकर्त्यांच्या विविध स्तरांमध्ये मध्यस्थांची संख्या कमी करणे. शेतक-यांना कृषी उत्पादनाच्या मूल्यवर्धनासाठी प्रोत्साहित करणे. शेतकरी उत्पादक कंपन्या, सहकारी संस्था, ग्रामीण भागात महिला बचत गटांना व्यवसाय संधी उपलब्ध करून देणे. नागरी रहिवासींना उत्पादनाची गुणवत्ता व उत्पादनासह सुसंगत किंमतीत सीबीओद्वारा उत्पादित प्रक्रिया, दूध, प्रक्रियाकृत, इत्यादी उत्पादने उपलब्ध करुन देणे. सहकारी संस्था, एफपीसी आणि महिला बचतगटामध्ये सहकार्य निर्माण करणे जे कृषी उत्पादन आणि प्रक्रियाकृत उत्पादनांमध्ये समाविष्ट आहेत.

सी) कोऑप-शॉपचे प्रकार: - या संकल्पनेत कोऑपचे 3 प्रकार समाविष्ट आहेत, सहकारी संस्था, एफपीसी, शहरी गृहनिर्माण संस्था यांच्या सहकार्याने राबविण्यात येते.

1. सहकारी गृहनिर्माण संस्थेद्वारे चालविण्यात येणारे कोऑप शॉपः या संकल्पनेत शहरी भागात सहकारी गृहनिर्माण सोसायटी 100 स्वे.फूट जागेमध्ये कृषी उत्पादन, दूध, प्रक्रिया केलेले अन्न आणि इतर शेती उत्पादनांना सहकारी संस्था, एफपीसी आणि एसएचजी यांच्या उत्पादनांच्या विपणनकरिता हे कोप शॉप सुरु करण्यात आले. गृहनिर्माण सोसायटी पुरवठादारांशी समन्वय साधेल रहिवाशांच्या गरजेनुसार आवश्यक उत्पादनाची मागणी तयार करेल. सदर कोपशॉप चालविण्यासाठी गृहनिर्माण सोसायटी व्यक्तीची नेमणूक करेल. तसेच देखभाल करण्यासाठी गृहनिर्माण सोसायटी सीबीओकडे पाठपुरावा करेल.

 

2. सीबीओद्वारे हौसिंग सोसायटीच्या आवारात दुकान चालविणे : या संकल्पनेत सहकारी गृहनिर्माण सोसायटी शहरी सोसायटीमध्ये 100 चौ. फूट जागा 3 वर्षे भाडे करारावर व्यवसायाकरीता उपलब्ध करेल. सदर  कोपशॉप चालविणेसाठी गृहनिर्माण सोसायटीद्वारे व्यक्तीची निवड केली जाईल, सदर  व्यक्ती ग्राहकांची मागणी व सीबीओकडून पुरवठा नियमित होणेसाठी कार्यरत राहील. संस्थांच्या परिसरात स्वच्छता राखण्याची सर्वस्वी जबाबदारी सीबीओची राहील.

 

3. गृहनिर्माण संस्थेतील मोबाइल कोपशॉप: या संकल्पनेत शहरी भागात सहकारी गृहनिर्माण सोसायटी सीबीओच्या स्वतःचे वाहन उभे करण्यासाठी आवश्यक ती जागा उपलब्ध करून देतील. यामध्ये रहिवाश्यांच्या गरजेनुसार विविध उत्पादने आणून पुरवठा करेल. हा उपक्रम चालविण्यासाठी मागणी व पुरवठा साधण्यासाठी सिबो व्यक्ती नियुक्ती करेल. ग्रह जागा उपलब्ध करण्यासाठी सो आवश्यक ते शुल्क आकारू शकते .

 

डी) सध्याची स्थितीः - व्हीएसटीएफ मनुष्यबळाच्या प्रयत्नांतुन यशस्वीरित्या कोपशॉपची शहरी भागात अंमलबजावणी करत आहे. या कोपशॉपमध्ये सहकारी संस्था, एफपीसी आणि एसएचजी यांची उत्पादने शहरी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये मध्ये पुरविली जात आहे. आजपर्यंत वरील 3 प्रकारांसह शहरी भागात एकूण 107 कूप दुकाने चालविली गेली आहेत. ठाणे -15, पुणे -20, पालघर-3, रायगड-2 कोऑप दुकाने आपल्या टीमने सुरू केल्या आहेत. मुंबईमध्ये 67 कोपशॉप सुरू झाले आहेत. कोपशॉपच्या लोकप्रियतेमुळे पुढील काळामध्ये राज्यातील इतर शहरांमध्ये ही मोठ्या प्रमाणात कोपशॉप सुरु करण्यात येतील. आगामी दिवसांमध्ये ही संख्या वाढविली जाऊ शकते कारण शहरी भागात हे लोकप्रिय आहे.

ई) अंमलबजावणी एजन्सी: - सदर योजना सहकार विभाग मार्फत राबवली जात आहे आहे. अटल महापन विकास अभियान अंतर्गत व्हीएसटीएफने एमसीडीसीला नेमून दिलेल्या मनुष्यबळाद्वारे ग्रामीण क्षेत्रातील सीबीओच्या मदतीने शहरी गृहनिर्माण सोसायटीमध्ये या योजनेची अंमलबजावणी करण्यासाठी पुढाकार घेतला जात आहे. यामध्ये सीबीओकडील  शेतमाल, प्रक्रियाकृत उत्पादन व उत्पादनांचे पॅकेजिंग यांचे एकत्रीकरण  करून विक्री करणे सुरु आहे.

एफ) पुढाकार / कार्यवाही : 'अटल महापन विकास अभियान टीमने कोऑप शॉप योजनेची जागरुकता निर्माण करण्यासाठी गृहनिर्माण संस्था, सीबीओसह हाऊसिंग सोसायटीच्या परिसरात कोऑप दुकाने संकल्पना अंमलात आणण्यासाठी विविध बैठका आयोजित केल्या आहे. तसेच सीबीओ आणि हाउसिंग सोसायटीचे प्रशिक्षण घेतले आहे. मागणी / पुरवठा धोरण, योजनेचे कार्यान्वयन सुलभतेने कार्यरत होण्यासाठी सीबीओ आणि हाउसिंग सोसायटीला आवश्यक सहकार्य करण्यात येत आहे.